100. Yılında Bakü Türkoloji Kurultayı Bakü’de Yapıldı.
Azerbaycan’ın başkenti Bakü, 27-28 Şubat 2026 tarihlerinde Türk dünyasının önde gelen bilim insanları ve araştırmacılarını bir araya getiren önemli bir etkinliğe ev sahipliği yaptı.
Bu tarihlerde Bakü’de, Türk Dil Kurumu ile Yunus Emre Enstitüsü, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Hazar Üniversitesi ve Azerbaycan Millî İlimler Akademisi iş birliğinde “100. Yılında Bakü Türkoloji Kurultayı-Anma Toplantısı” düzenlendi. Söz konusu toplantı, hem akademik tartışmalara hem de tarihsel hafızanın canlandırılmasına sahne oldu.
Türkoloji alanında tarihî bir dönüm noktası kabul edilen Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı vesilesiyle gerçekleştirilen bu buluşma, geçmişe duyulan saygıyı bilimsel bir perspektifle geleceğe taşıyarak Türkoloji camiasında yeni açılımların habercisi oldu.
Kurultay öncesinde Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. İsa HABİBBEYLİ üst düzey heyeti Akademide ağırladı.
Program çerçevesinde, döneme ait arşiv belgeleri ve fotoğrafların yer aldığı sergi katılımcılar tarafından yoğun ilgiyle karşılandı.
Program, Bakü Türk Şehitliği ve Anıtı ile Haydar Aliyev’in Anıt Mezarı’na yapılan ziyaretle başladı.
Kurultay; Kültür ve Turizm Bakanlığı Bakan Yardımcısı Dr. Serdar ÇAM, Millî Eğitim Bakanlığı Bakan Yardımcısı Doç. Dr. Celile Eren ÖKTEN, Türkiye Cumhuriyeti Azerbaycan Büyükelçisi Prof. Dr. Birol AKGÜN, Yüksek Kurum Başkanı BE Prof. Dr. Derya ÖRS, Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT, Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. İsa HABİBBEYLİ ve Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Abdurrahman ALİY’in yanı sıra Türkiye, Azerbaycan ve farklı ülkelerden bakanlar, akademi başkanları, üniversite rektörleri ile uluslararası kuruluş temsilcilerini aynı çatı altında buluşturdu.
1926 Bakü Türkoloji Kurultayı’nın yüzüncü yıl dönümü vesilesiyle tarihî sürekliliği temsil eden buluşma, geçmişin akademik birikimini çağdaş yöntemlerle müzakere etmek ve Türkolojinin gelişimini tarih, kültür ve edebiyat ekseninde günümüz akademik perspektifiyle tahlil etmek amacıyla düzenlendi.
100 yıl önce ilk kurultaya ev sahipliği yapan Azerbaycan Millî İlimler Akademisindeki tarihî salonda açılışı yapılan toplantı, Hazar Üniversitesindeki oturumlarla devam etti. Kurultayın açış konuşmasını Prof. Dr. İsa HABİBBEYLİ yaparken, selamlama konuşmasını Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Abdurrahman ALİY üstlendi.
Kurultay dâhilinde, 1926 yılında yine Bakü’de gerçekleştirilen ve Türkoloji tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilen kurultayın anısına özel bir oturum düzenlendi. Anma programında, söz konusu kongrenin Türk dili reformları, alfabe tartışmaları ve bilimsel iş birliği bakımından taşıdığı tarihsel önem vurgulandı.
Program kapsamında Kaşgârlı Mahmud, Ali Bey Hüseyinzade, İsmail Bey Gaspıralı, Abay Kunanbayoğlu, Mağcan Cumabay, Bekir Çobanzade, Ahmet Caferoğlu, Nesib Bey Yusifbeyli ve Ayaz İshaki adına paneller yürütüldü.
Türkiye’den 80’in üzerinde; Azerbaycan, Özbekistan, Tataristan, Moldova ve Arnavutluk’tan ise çok sayıda akademisyenin katıldığı toplantı disiplinler arası bir yaklaşımla gerçekleştirildi. Türk dili, edebiyatı, tarihi, kültürü ve folkloru alanlarında planlanan dokuz panelde, Türkolojinin güncel yönelimleri detaylı şekilde irdelendi.
Kurultayın açış konuşmacıları arasında Yüksek Kurum Başkanı BE Prof. Dr. Derya ÖRS ve Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT de yer aldı.
Prof. Dr. Osman MERT konuşmasında, 1926 Bakü I. Türkoloji Kurultayı’nın Türk dünyası açısından taşıdığı tarihî önemi vurguladı. Bu programın temel amacının; 1926 I. Türkoloji Kurultayı ile ilgili kapsamlı bir anma etkinliği düzenlemek, Türk dünyasını bu anlamlı vesileyle yeniden Bakü’de toplamak ve o dönem kurultaya katılan isimlere olan vefa borcunu hafızalarda canlı tutmak olduğunu ifade etti.
Prof. Dr. MERT, bundan tam bir asır önce emanet edilen bu tarihî mirası, bugün 34 harflik ortak Türk alfabesi ile taçlandırdıklarını belirtti. O dönemde yarım kalan ilmî ve kültürel mirasın bugün 300 milyonluk Türk dünyası tarafından tek bir ses ve ortak bilinçle yaşatıldığını belirten Prof. Dr. MERT, bu mirasın Türk dilinde birlik ve kültürel ortak değerlerimizi geleceğe taşımak için temel bir kaynak olduğunu sözlerine ekledi.
Prof. Dr. Osman MERT ayrıca, ortak Türk alfabesi idealinin artık sadece romantik bir hayal olmadığını; dijital çağda birbirimizi aracısız anlamamız, kültürel ve akademik iş birliklerini güçlendirmemiz için stratejik bir zorunluluk hâline geldiğini aktardı. Prof. Dr. MERT, Türk Dil Kurumu olarak bu hedef doğrultusunda yürüttükleri çalışmaların süreceğini; bilimsel projeler, dijital sözlükler ve terminoloji çalışmalarıyla Türkçeyi geleceğe taşımaya kararlılıkla devam edeceklerini de kaydetti.
Panel ve müzakerelerde, Türkoloji alanındaki güncel meseleler ayrıntılı biçimde ele alındı. Katılımcılar, geçmişin akademik birikimini güncel yaklaşımlar ışığında yeniden değerlendirdi; Türk dünyasında bilimsel iş birliğinin geliştirilmesine yönelik görüş ve önerilerini paylaştı.
Kapanış bildirisinde, Türk dünyasında akademik iş birliğinin güçlendirilmesi, ortak projelerin hayata geçirilmesi ve genç kuşakların Türkoloji çalışmalarına yönlendirilmesinin önemine vurgu yapıldı. Ayrıca Bakü’nün, yüz yıl arayla iki önemli Türkoloji buluşmasına ev sahipliği yapmasının taşıdığı sembolik değere dikkat çekildi.
Toplantının sonunda katılımcılar, ortak tarih ve kültür mirasının bilimsel zeminde daha kapsamlı biçimde ele alınabilmesi amacıyla uluslararası düzeyde düzenli toplantılar gerçekleştirilmesi konusunda görüş birliğine vardı.
Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. İsa Habibbeyli tarafından, programın anısına ve iki ülke arasındaki bilimsel ve kültürel iş birliğinin nişanesi olarak BE Prof. Dr. Derya ÖRS ve Prof. Dr. Osman MERT’in de yer aldığı heyete hatıra madalyonu takdim edildi.
